BABİL’DEN DRAGOMANLARA; BERNARD LEWIS

“Mütercim – bir dilden diğerine tercüme yapan, farklı diller konuşan farklı insanlar arasında iletişimi mümkün kılan kişi çok erken zamanlarda ortaya çıkıyor. Yine Doğuş (Genesis) faslına geri dönüyorum ki, burada Yusuf’un Mısırlı bir üst düzey memur olarak, Kenan illerinden gelen oğlan kardeşlerine konuştuğunu ve onların aralarında konuşurken Yusuf’un onları anladığını bilmediklerini öğreniyoruz – ‘Çünkü onlara bir mütercim vasıtasıyla konuştu’ (Doğuş 42: 23). İbranicede kullanılan kelime melitz‘dir. Melitz’in birçok anlamı vardır; daha çok aracı yada avukat yada hatta elçi gibi bir anlama gelir. Fakat burada, Kabul Edilmiş Versiyonu ilginç bir şekilde mütercim olarak tercüme ediyor (tabii ki, Mısır dilinden İbraniceye tercüme ediyor), ve İbranice metinden Aramiceye yapılan en eski tercümelere bakarsak melitz kelimesinin meturgeman olarak çevrildiğini görürüz. Burada daha sonra İngilizcede ‘dragoman’ olarak geçecek kelimenin erken biçimiyle karşı karşıyayız. Meturgeman, tercümandır; kelime çok eskidir ve ragamu‘nun konuşmak anlamına geldiği, rigmu kelimesinin bulunduğu, taf’el biçiminin de iletişimi kolaylaştıran kişiyi ifade ettiği Asurcaya kadar uzanır.
Meturgeman kelimesi ve aynı zamanda turgeman Aramiceden İbraniceye, Arapçaya, Türkçeye, İtalyancaya, Fransızcaya, İngilizceye ve diğer birçok dile geçmiştir. İtalyancada turcimanno biçiminde yer almaktadır, ama artık çağdaş İtalyancada kullanılmamaktadır. Fransızcada truchemant, İngilizcede dragoman ve drogman olmuştur. İbranice Targum kelimesi de aynı köktendir.”
(Bernard Lewis, Babil’den Dragomanlara. Bu makale 19 Mayıs 1998’de Elie Kedourie Anısına Ders olarak Britanya Akademisine sunulmuştur ve Britanya Akademisi tutanaklarında yayınlanmıştır, cilt 101 (1998) Dersler ve Hatıralar, s. 37-54)
İngilizce aslından Türkçeye M. Erhan Çağlar tarafından tercüme edilmiştir.